Cuối tuần, HA chiếu cố đến nhà chơi với bạn. Hai con cứ khi nào gặp nhau là lại hàn huyên đủ thứ chuyện trên đời, để mặc thời gian trôi. Khách quý đến nhà mà tủ lạnh trống rỗng, nên bữa cơm tối thật đạm bạc, chỉ có cơm nguội, vài miếng chả lá lốt và một bát canh chua sấu vì bạn chợt nhớ ra trong tủ lạnh vẫn còn mấy quả sấu bạn lấy trộm từ cơ quan về. Không có cơm lành canh ngọt để chiêu đãi bạn hiền nên bạn đã bù lại bằng việc giới thiệu bộ phim Mê Thảo- Thời Vang Bóng, một bộ phim bạn đã xem từ lâu và vô cùng yêu thích.
Phim mượn ý tưởng văn học từ tiểu thuyết Chùa Đàn của nhà văn Nguyễn Tuân và những chất liệu văn hóa rất đặc trưng của đồng bằng Bắc Bộ để kể về bi kịch cuộc đời của Nguyễn, chủ ấp Mê Thảo, và Tam, một nghệ nhân chơi đàn đáy cự phách. Trong phút bấn loạn ở phòng hát, Tam đã ngộ sát con một quan lớn ở đất Hà Thành và bị sở Cẩm ráo riết truy đuổi. Nguyễn tri ân Tam vì ái mộ ngón đàn điêu luyện, nên khuyên Tam tạm lánh về ấp Mê Thảo để tránh trọng tội. Để bảo toàn tính mạng, Tam đành phải từ giã nghiệp đàn ca và chia tay cô Tơ, một ca kỹ lừng danh mà anh yêu sâu nặng.
Sau khi về ấp được vài hôm, thì đến lượt Nguyễn phải đối mặt với bi kịch của chính mình. Vợ chưa cưới của Nguyễn đã bị chết trong một tai nạn ô tô trên đường đến ấp để thành thân. Vì đau đớn đến tột cùng, Nguyễn trở nên điên loạn và gàn dở. Nguyễn quy kết chính nền văn minh cơ khí đã hại chết người yêu, nên lệnh tịch thu và đốt hết tất cả những gì thuộc về văn minh trong ấp (như đồng hồ, ghế da, máy móc, sách vở ...). Sau đó, Nguyễn tự hủy hoại mình bằng rượu, và trong chếnh choáng men say , hoang tưởng về người yêu quá cố. Nguyễn liên tiếp đưa ra những yêu sách vô lý làm khổ người dân (như di dời cây hoa gạo từ ngoai đồng vào giữa sân, thả đèn trời, ...) hòng làm dịu nỗi đau của mình, nhưng vẫn không thể nào nguôi ngoa. Sự tuyệt vọng của Nguyễn được đan xen với những dày vò nội tâm của cô Câm, một gia nhân thầm yêu trộm nhớ người người chủ của mình trong câm lặng và nhẫn nhục.
Tam chịu ơn cứu mạng của Nguyễn, không ngại hiểm nguy đến tìm gặp Tơ xin được một lần cuối mang tiếng đàn của mình hòa giao với giọng hát của cô, kể cả khi anh biết rằng việc chơi đàn bây giờ cũng đồng nghĩa với cái chết. Anh nghĩ chỉ có tiếng hát của Tơ mới hóa giải được những uẩn ức trong lòng Nguyễn, cứu sống được cái linh hồn đang chết dần chết mòn ấy. Và bản thân anh cũng coi cuộc sống khi tách rời với cây đàn là vô nghĩa.
Tam đưa Nguyễn đến nhà Tơ, và như cảnh ở đầu phim, Tam đệm đàn, Tơ hát, những làn điệu ca trù vang lên đầy ám ảnh. Trên nền của lời hát, ngón tay Tam bật máu, Tam trúng độc và chết. Nguyễn về ấp, nhìn thấy cảnh người Pháp khởi công xây dựng đường sắt, quẫn trí, đốt những vò rượu được chôn dưới đất và tự thiêu sống mình trong ánh mắt đầy bất lực của cô Câm.
Dùng tiếng đàn và lời ca để thức tỉnh ông chủ ấp u mê, có lẽ thông điệp của phim là chỉ có nghệ thuật mới hóa giải được niềm đau, soi sáng những tâm hồn lạc lối. Nhưng nếu tiếng đàn có thể làm người cho người nghe nó đang chết mà sống lại, nó cũng có thế bắt người chơi đàn đang sống phải chết đi. Nghệ thuật không chỉ đơn thuần là sự mua vui, nó cũng có quy luật hoán đổi, có sự hy sinh. Nó liên quan đến sự sống và cái chết.
Bối cảnh của phim là thời điểm thực dân Pháp bắt đầu vào Đông Dương, mang văn minh phương Tây để áp đặt vào xã hội phong kiến lâu đời của Việt
Phim có tiết tấu chậm, bảng lảng nhiều nỗi niềm. Đọc Nguyễn Tuân thì thấy ông có óc quan sát rất tỉ mỉ, và nhìn ra cái đẹp trong từng chi tiết nhỏ nhặt đời thường nhất của cuộc sống, và biến nó thành một nghệ thuật để người ta thưởng ngoạn. Việc chuyển thể truyện của Nguyễn Tuân sang ngôn ngữ điện ảnh là một công đoạn chắc không quá khó vì bản thân lời văn của ông cũng đã mang ngôn ngữ điện ảnh rồi. Nhưng phim đã rất thành công để làm cho ra chất Nguyễn Tuân, kỳ quái và hoài cổ.
Tuy một số đoạn chuyển tiếp giữa các cảnh còn chưa được mềm mại lắm, và một vài câu của nhận vật Nguyễn hơi ngây ngô, kiều như “Bóng tối là địa ngục nhưng ánh sáng chưa phải là thiên đường”, nhưng nhìn chung, đây là một tác phẩm điện ảnh tương đối hoàn chỉnh, về nội dung, về lời thoại, về nghệ thuật quay phim, về dàn diễn viên, về tính nhân bản và chiều sâu triết lý.
No comments:
Post a Comment